Farmacotherapie op maat

Wanneer je meer wilt weten over farmacokinetiek en farmacotherapie dan is het boekje Farmacotherapie op maat onmisbaar. In dit boekje vind je namelijk de basiskennis op een duidelijke manier uitgelegd.

Het boekje geeft formules, tabellen en grafieken.

Farmacotherapie heeft tot doel een optimale behandeling van mensen die geneesmiddelen nodig hebben. Van oorsprong is dit boekje een beschrijving van een praktische methode in 1995 ontwikkeld aan de Faculteit Geneeskunde van de Rijksuniversiteit Groningen. Het boekje is in eerste instantie dus bedoeld voor studenten.

Klaring

Klaring is in de geneeskunde en de farmacologie de snelheid waarmee een bepaalde stof door het lichaam uit het bloed wordt verwijderd. Die stof kan een lichaamseigen stof zijn, maar het kan ook geneesmiddel zijn.

Eliminatiewijzen
Vele stoffen worden door de lever of door de nier afgebroken en via onder andere urine, ontlasting, zweet, uitgeademde lucht uit het lichaam verwijderd (‘geklaard’).

Kinetiek van de klaring
De snelheid waarmee een stof uit het lichaam verdwijnt kan volgens verschillende mechanismen verlopen. De volgende twee processen komen het meest voor:

- Nulde-orde-proces: de eliminatie van de stof verloopt met een constante snelheid. Dat wil zeggen dat er per tijdseenheid (bijvoorbeeld per minuut) een constante hoeveelheid geëlimineerd wordt. Deze hoeveelheid is onafhankelijk van de concentratie in het bloed. Een voorbeeld van een stof die zo geklaard wordt is alcohol.

- Eerste-orde-proces: per tijdseenheid wordt er een constante fractie (bijvoorbeeld x%) van de hoeveelheid van een in het lichaam aanwezige stof geëlimineerd. De grootte van deze fractie is onafhankelijk van de concentratie. Een en ander houdt dus in dat er per tijdseenheid een afnemende hoeveelheid van het middel uit het lichaam verdwijnt.

Formules
Wikipedia geeft formules voor de berekening van nulde- en eerste-orde-proces. 1 2

Grafieken
Dit is een grafiek van een nulde-orde-proces. Het is een rechte lijn.
Dit is een grafiek van een eerste-orde-proces. De lijn nadert de nullijn, maar de lijn bereikt deze nullijn in theorie nooit.

Steady state
Wanneer een evenwichtssituatie (steady state) wordt bereikt, hangt af van de tijd die nodig is om de concentratie te halveren. Je noemt dat de halfwaardetijd (eliminatiehalfwaardetijd, t½) van de stof.

- Na vier à vijf keer de t½ is de evenwichtssituatie bereikt.
- Vier à vijf keer de t½ na een verandering van dosis is een evenwicht bereikt.
- En vier à vijf keer de t½ na stoppen is de concentratie verwaarloosbaar laag.