Farmacotherapie op maat

Wanneer je meer wilt weten over farmacokinetiek en farmacotherapie dan is het boekje Farmacotherapie op maat onmisbaar. In dit boekje vind je namelijk de basiskennis op een duidelijke manier uitgelegd.

Het boekje geeft formules, tabellen en grafieken.

Farmacotherapie heeft tot doel een optimale behandeling van mensen die geneesmiddelen nodig hebben. Van oorsprong is dit boekje een beschrijving van een praktische methode in 1995 ontwikkeld aan de Faculteit Geneeskunde van de Rijksuniversiteit Groningen. Het boekje is in eerste instantie dus bedoeld voor studenten.

Klaring

Klaring is in de geneeskunde en de farmacologie de snelheid waarmee een bepaalde stof door het lichaam uit het bloed wordt verwijderd. Die stof kan een lichaamseigen stof zijn, maar het kan ook geneesmiddel zijn.

Eliminatiewijzen
Vele stoffen worden door de lever of door de nier afgebroken en via onder andere urine, ontlasting, zweet, uitgeademde lucht uit het lichaam verwijderd (‘geklaard’).

Kinetiek van de klaring
De snelheid waarmee een stof uit het lichaam verdwijnt kan volgens verschillende mechanismen verlopen. De volgende twee processen komen het meest voor:

- Nulde-orde-proces: de eliminatie van de stof verloopt met een constante snelheid. Dat wil zeggen dat er per tijdseenheid (bijvoorbeeld per minuut) een constante hoeveelheid geëlimineerd wordt. Deze hoeveelheid is onafhankelijk van de concentratie in het bloed. Een voorbeeld van een stof die zo geklaard wordt is alcohol.

- Eerste-orde-proces: per tijdseenheid wordt er een constante fractie (bijvoorbeeld x%) van de hoeveelheid van een in het lichaam aanwezige stof geëlimineerd. De grootte van deze fractie is onafhankelijk van de concentratie. Een en ander houdt dus in dat er per tijdseenheid een afnemende hoeveelheid van het middel uit het lichaam verdwijnt.

Formules
Wikipedia geeft formules voor de berekening van nulde- en eerste-orde-proces. 1 2

Grafieken
Dit is een grafiek van een nulde-orde-proces. Het is een rechte lijn.
Dit is een grafiek van een eerste-orde-proces. De lijn nadert de nullijn, maar de lijn bereikt deze nullijn in theorie nooit.

Steady state
Wanneer een evenwichtssituatie (steady state) wordt bereikt, hangt af van de tijd die nodig is om de concentratie te halveren. Je noemt dat de halfwaardetijd (eliminatiehalfwaardetijd, t½) van de stof.

- Na vier à vijf keer de t½ is de evenwichtssituatie bereikt.
- Vier à vijf keer de t½ na een verandering van dosis is een evenwicht bereikt.
- En vier à vijf keer de t½ na stoppen is de concentratie verwaarloosbaar laag.

Wat gebeurt er met schildklierhormoon?

Een begrip dat je vaak tegenkomt als het over schildklierhormoon gaat is halfwaardetijd.

De biologische halfwaardetijd van een stof is de tijd die het duurt voordat de stof de helft van zijn activiteit verliest. Bij schildklierhormoon gaat het om de tijd die zit tussen de productie of opname van schildklierhormoon en de afbraak van schildklierhormoon. Het gaat om het hormoon dat de schildklier zelf maakt, maar het gaat ook om het hormoon dat iemand slikt.

Hier gaat het over het schildklierhormoon levothyroxine (Thyrax, Euthyrox). Bij Cytomel is de halfwaardetijd veel korter.

Als je schildklier zelf schildklierhormoon maakt
Werkt de schildklier goed, dan is de halfwaardetijd 6 tot 7 dagen.
Maakt de schildklier te veel hormoon, dan is de halfwaardetijd ongeveer 3 tot 4 dagen.
Maakt de schildklier te weinig hormoon, dan is de halfwaardetijd ongeveer 9 tot 10 dagen.

Als je schildklierhormoon slikt
Is de dosis schildklierhormoon goed, dan is de halfwaardetijd 6 tot 7 dagen.
Is de dosis te hoog, dan is de halfwaardetijd korter.
Is de dosis te laag, dan is de halfwaardetijd langer.