Wat zijn de opties?
Alle vormen van hyperthyreoïdie – de schildklier werkt te snel – komen voor in de zwangerschap. Graves’ hyperthyreoïdie komt het vaakst voor. Hyperthyreoïdie in de zwangerschap gaat samen met een grotere kans op een miskraam, een vroeggeboorte, een laag geboortegewicht en doodgeboorte. Het komt dus hard aan als je te horen krijgt dat je hyperthyreoïdie hebt, terwijl je zwanger wilt worden of zwanger bent. Wat dan?
Graves’ hyperthyreoïdie en zwangerschapswens
Bij een zwangerschapswens en hyperthyreoïdie kan een vrouw behandeld worden met:
-
schildklierremmende tabletten (PTU) in een zo laag mogelijke dosis;
-
radioactief jodium ofwel de ‘slok’ waardoor de schildklier (grotendeels) wordt vernietigd;
-
een operatie waarbij (een gedeelte van) de schildklier wordt verwijderd.
Liefst behandelen vóór de zwangerschap
Artsen behandelen Graves’ hyperthyreoïdie het liefst definitief vóór de zwangerschap met radioactief jodium of een operatie. In overleg kan gekozen worden voor een behandeling met schildklierremmers (PTU). Dit geldt vooral voor vrouwen die snel zwanger willen worden in verband met hun leeftijd.
Schildklierremmende tabletten en zwangerschapswens
De voorkeur heeft de schildklierremmer PTU. Deze remmer wordt gegeven als titratietherapie. Dit betekent dat de patiënte een zo laag mogelijke dosis PTU krijgt en geen T4-hormoon. Meestal treedt er binnen 6 weken een verbetering op. De – vooral oudere – patiënte verliest door deze aanpak geen kostbare tijd.
Radioactief jodium en zwangerschapswens
Van de drie behandelingen is deze het eenvoudigst. Bij een zwangerschapswens wil de patiënte snel resultaat. Er wordt daarom gekozen voor een hogere dosis radioactief jodium. Hierdoor krijgt de patiënte hypothyreoïdie, de schildklier werkt te langzaam. De patiënte krijgt dan T4-hormoon.
Wachttijd na radioactief jodium bij de ziekte van Graves
Aangeraden wordt 3 maanden te wachten met een zwangerschap. Pas na zo’n 3 maanden is het effect van de behandeling duidelijk. Soms maakt de schildklier dan nog te veel hormoon. Er is dan nog een behandeling met radioactief jodium nodig. En die mag niet gegeven worden tijdens een zwangerschap.
Operatie en zwangerschapswens
De operatie is een grote ingreep met risico op beschadiging van stembanden en bijschildklieren. Er is een kleine kans dat de hyperthyreoïdie terugkomt na de operatie. De schildklier kan te langzaam gaan werken (hypothyreoïdie) als er te veel schildklierweefsel is weggenomen.
Voor- en nadelen van de behandelingen
Bij zwangerschapswens op korte termijn in verband met de leeftijd van de patiënte, is een behandeling met PTU goed mogelijk. Snel kan aan zwangerschap gedacht worden.De operatie geeft kans op complicaties.Na behandeling met radioactief jodium wordt aangeraden een aantal maanden te wachten met zwanger worden. De NIV-richtlijn Schildklierfunctiestoornissen adviseert een wachttijd van 6 maanden. Eenzelfde wachttijd adviseren veel ziekenhuizen in hun patiëntenfolders. In de Aanbevelingen. Het werken met therapeutische doses radionucliden van het ministerie van VROM wordt een wachttijd van 4 maanden genoemd. Zo’n wachttijd (voor zwanger maken) geldt ook voor mannen als zij een slok hebben gekregen. In de praktijk wordt bij Graves’ hyperthyreoïdie ook wel een wachttijd van 3 maanden geadviseerd.
De kans op hypothyreoïdie is groot na radioactief jodium en een operatie. De patiënte moet dan T4-hormoon slikken. Als de patiënte zich goed voelt en haar waarden optimaal zijn, is een zwangerschap mogelijk. Bij het instellen op de goede dosis T4-hormoon is de snelheid van handelen van de arts van groot belang. Dan duurt het ongeveer 3 tot hooguit 6 maanden voor een patiënte goed is ingesteld.
Graves’ hyperthyreoïdie in de zwangerschap
Diagnose
Bij de diagnostiek van hyperthyreoïdie in de zwangerschap vergelijkt de arts de schildklierwaarden met die tijdens een normale zwangerschap. Voor het vaststellen van de oorzaak van de hyperthyreoïdie is een scan met een radioactieve stof (scintigrafie) uitgesloten. Met de bepaling van antistoffen tegen TSH-receptoren (TSI-antistoffen) kan de diagnose Graves’ hyperthyreoïdie worden gesteld.
Behandeling
Tijdens de zwangerschap wordt Graves’ hyperthyreoïdie behandeld met PTU. Als een patiënte een schildklierremmer + T4-hormoon slikte, wordt gestopt met het T4-hormoon. De arts streeft naar een zo laag mogelijke dosis PTU, in verband met mogelijke bijwerkingen voor de baby. Een regelmatige controle van de schildklierfunctie is gewenst, bijvoorbeeld elke 4 weken.Behandeling met PTU heeft de voorkeur boven thiamazol (Strumazol). In het verleden zijn bij het gebruik van thiamazol afwijkingen voorgekomen bij de baby.Ongeveer één derde van de zwangeren kan in de laatste drie maanden van de zwangerschap stoppen met de PTU. Dat komt doordat de ziekte van Graves dan minder actief is.
Bij het gebruik van PTU moet een zwangere behandeld worden door een internist en een gynaecoloog. De gynaecoloog let speciaal op de groei, hartfrequentie en schildkliergrootte van de baby.
Soms wordt de hyperthyreoïdie behandeld met een operatie, bij voorkeur in de vierde t/m de zesde maand. Een operatie kan nodig zijn als de patiënte niet reageert op de behandeling met PTU of als er te veel bijwerkingen zijn.
Tijdens de zwangerschap mag niet met een zogenoemde jodium-uptake onderzocht worden hoeveel radioactief jodium de schildklier opneemt. Met een uptake krijgt de patiënt een drankje met radioactief jodium. Een behandeling met radioactief jodium is natuurlijk ook uit den boze.
Altijd de TSI-antistoffen laten bepalen!
Bij Graves’ hyperthyreoïdie nu of in het verleden moet tijdens de zwangerschap het bloed altijd gecontroleerd worden op TSI-antistoffen. Dat gebeurt t/m de zesde maand. Als er TSI-antistoffen zijn aangetoond, moet de controle in de laatste drie maanden van de zwangerschap worden herhaald. Deze antistoffen kunnen via de placenta bij de baby terecht komen. In de laatste drie maanden kunnen die antistoffen de schildklierfunctie beïnvloeden van de baby. Hierdoor kan de baby zelf hyperthyreoïdie krijgen. Dit is gelukkig zeldzaam, bij ongeveer 1 tot 5% van alle zwangerschappen van alle ‘Graves-zwangeren’. Maar als het voorkomt, heeft de baby meer kans op onder andere groei- en ontwikkelingsstoornissen, een te snelle hartslag en een te grote schildklier (struma). Een struma kan problemen geven bij een bevalling. In dit geval moeten een internist en gynaecoloog de zwangerschap en bevalling goed begeleiden.
Graves’ hyperthyreoïdie: gevolgen baby en borstvoeding
Na de geboorte wordt de baby met de hielprik gecontroleerd op de werking van de schildklier. Als er bij de moeder TSI-antistoffen aanwezig waren, wordt het bloed uit de navelstreng onderzocht. Een kinderarts onderzoekt de pasgeboren baby op de tweede en tiende dag na zijn geboorte.Tijdens het geven van borstvoeding lijkt behandeling met schildklierremmende tabletten (PTU < 300 mg per dag en thiamazol < 20 mg per dag) veilig voor het kind. Een behandeling met radioactief jodium mag niet gegeven worden in deze periode.
Geraadpleegde bronnen
-
Brochures van Schildklierstichting Nederland: 02 Behandeling met radioactief jodium, 07 Hyperthyreoïdie en 08 Schildklier en zwangerschap.
-
De grote (ont)regelaar. Pauline van der Mije.
-
Richtlijn Schildklier en Zwangerschap van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie.
-
NIV-Richtlijn Schildklierfunctiestoornissen, hoofdstuk 5.
-
Aanbevelingen. Het werken met therapeutische doses radionucliden. Ministerie VROM, Ministerie SCW en de Nederlandse Vereniging van Nucleair Geneeskundigen. 2005.
-
Patiëntenfolders van LUMC (Leiden), AMC (Amsterdam), Erasmus MC (Rotterdam).
Geplaatst door wvrtaal 
Geplaatst door wvrtaal 
Geplaatst door wvrtaal 